محمدرضا عارف, چرا کتاب‌بخوانیم؟, رابرت ساپولسکی, کتاب رفتار, ژن خوب, موفق یک‌شبه,social mobility index

چرا کتاب بخوانیم؟ بخش سی‌و‌هشتم: فرایند بسیار آرامِ تبدیل ژن بد به ژن خوب.

۱- ژن خوب فرزند محمدرضا عارف

چندی پیش بود که صحبت‌های فرزند محمدرضا عارف جنجال زیادی به پا کرد. جایی که از ژن خوب خود صحبت کرد. من نمی‌دانم مردمی که کلی شروع کردند به جنجال که آهای ببین او دارد این چنین دیگران را تحقیر می‌کنند، خود در هنگام ازدواح، زیبایی، هوش یا خانواده را برای انتخاب لحاظ نمی‌کنند؟ آیا قد برایشان مهم نیست؟ نه این که بگویم این‌ها لزوما برای من مهم هستند، اما حاضرم شرط ببندم، افرادی که به فرزندآوری فکر می‌کنند، حتما بحث‌های وراثت را در انتخاب خود لحاظ می‌کنند.چرا چیزی را که هر روز درگیر آن هستید را انکار می‌کنید؟ شمایی که برای گرفتن به موقع نان در نانوایی نیاز به آشنایی با نانوا داری، تا حداقل نانت را همزمان با نوبتت بدهد، از چه عدالتی صحبت می‌کنی؟ نمی‌خواهم بگویم عدالت بد است یا نباید به بی‌عدالتی خرده گرفت، حرفم این است که نباید دچار انحراف از واقعیت شد. شما برای ایجاد یک شرکت یا بستن یک قرارداد، نیاز به پشتوانه خانوادگی، مالی و اجتماعی داری، برای افرادی چون فرزند محمدرضا عارف این موضوع تامین شده است و برای کسی که از ابتدا در خانواده‌ای فقیر به دنیا آمده یا از خانواده‌ای با پشتوانه اجتماعی متوسط، این موضوع حداقل ۳۰ سال طول خواهد کشید. صحبت از کشورهای پیشرفته را هم نکنید. یعنی به نظر شما دختر ترامپ، یا دختر او به اندازه فرزند یک مهاجر امکان موفقیت دارد؟ داستان میلیونرهای خود ساخته بیشتر شبیه داستان برندگان قرعه‌کشی است! یعنی برخی در این قرعه‌کشی برنده می‌شوند و بسیاری شکست می‌خورند. بله تلاش مهم است، مثل این است که در یک قرعه‌کشی ۵۰ میلیونی (با تلاش بسیار) ۱۰۰ بلیط بخری. شانست بیشتر است اما برندگان محدود هستند.

شاخص‌هایی مثل social mobility index (شاخص تحرک اجتماعی) هم وجود دارند که میزان تغییرات جایگاه افراد در یک کشور را به نسبت به خانواده می‌سنجند (پانوشت ۱). متاسفانه این شاخص در کشورهای کاپیتالیستی (که من ایران را کاپیتالیست‌ترین کشور دنیا می‌دانم) به شدت پایین است. حتی این موضوع در کشورهای با شاخص بالا هم چندان مناسب نیست.

حرفی در این نیست که جایگاه اجتماعی شما به جایگاه اجتماعی خانواده شما وابسته است، حالا کم یا زیاد. حداقلش این است که در زمان تفاوت خواهد داشت.

شاید بخش عمده‌ای از انسان‌های موفق را افرادی تشکیل دهند که پیشینه خانوادگی یا ژن آنچنانی را به ارث نبرده‌اند.

جالب این‌جاست که خود عارف، جایگاه اجتماعی خود را به دست آورده است، با درس خواندن و در طول زمان مناسب (۲۰ سال). حالا باید به این موضوع فکر کرد که خود عارف ژن خوبی داشته یا فرزندش!

۲- ژن

تعریف ویکی‌پدیا از ژن قابل تامل است.

ژن‌ واحد مولکولی وراثت از یک ارگانیسم زنده است. اکثر صفات بیولوژیکی اثر ترکیبی از اقدامات بسیاری از ژن‌ها هستند.  آرایش ژنتیکی یک موجود زنده (ترکیب ژن‌های آن)، تعیین‌کنندهٔ مشخصات آن، مانند رنگ چشم‌های یک جانور یا بوی گل یک گیاه است.

تعریف بالا را همزمان با مطالب بخش قبل در کنار چند عبارت زیر بگذارید.

بیل گیتس:

اگر فقیر به دنیا آمدید، مقصر شما نیستید ولی اگر فقیر از دنیا بروید مقصر خود شمایید. امروز بهترین روز برای ثروتمند شدن است. چند سال پیش مردم برای خرید در صف می‌ایستادند و در انتخاب محدود بودند.

من فقط با خودم رقابت می‌کنم و هدفم پیشی گرفتن از آخرین کاری است که انجام داده‌ام.

این یکی هم جالب است:

بیز استون (Biz Stone) هم‌موسس توییتر

Timing, perseverance, and ten years of trying will eventually make you look like an overnight success.

زمان‌بندی، استقامت و ده سال تلاش، در نهایت موجب می‌شود که موفق یک‌شبه به نظر برسید!

 

یا این نوشته از  رابرت ساپولسکی (Robert Sapolsky) استاد  علوم اعصاب دانشگاه استنفورد را در کتاب

را در نظر بگیرید:

The brain is heavily influenced by genes. But from birth through young adulthood, the part of the human brain that most defines us (frontal cortex) is less a product of the genes with which you started life than of what life has thrown at you. Because it is the least constrained by genes and most sculpted by experience. This must be so, to be the supremely complex social species that we are. Ironically, it seems that the genetic program of human brain development has evolved to, as much as possible, free the frontal cortext from genes.

مغز به شدت تحت تاثیر ژن‌هاست. اما بخشی از مغز که «ما را ما (تعریف) می‌کند» (قشر پیشانی مغز) از تولد تا جوانی شکل می‌گیرد. چرا که این بخش‌، کمترین قید را نسبت به ژن داشته و بیشتر با تجربه شکل می‌گیرد. احتمالا همان دلیلی است که انسان اینچنین موجود اجتماعی پیچیده‌ای شده است. طنز ماجرا آنجاست که توسعه مغز انسان به گونه‌ای تکامل یافته است که تا حد ممکن قشر پیشانی مغز را از ژن‌ها مستقل کند.

 

حال اگر بر قطعه «تعیین‌کنندهٔ مشخصات آن» در تعریف ژن تمرکز کنیم، و اعتقاد داشته باشیم، ترکیب ذهنی موجود کنونی ما «تعیین‌کننده مشخصات کنونی ما» است. پس شاید بتوان گفت ژن لحظه‌ای ما در طول زندگی، آن چیزی است که در ذهن به آن تبدیل شده‌ایم.

مثلا خود محمدرضا عارف یا خیلی‌هایی دیگر که لازم نیست نام آن‌ها در اینجا بیاید، ژن خود را ساخته‌اند (به معنی ژن کنونی). کسی که ژن خوب دارد، نسبتا سلامت است، روابط خوبی دارد، سواد کافی دارد و می‌تواند در این دنیای جنگل‌وار زنده بماند.

۳- کتاب

بیایید با خود فکر کنیم که چه چیزهایی می‌تواند ژن لحظه‌ای ما را بهبود ببخشد؟ ممکن است به تعریف عام حتی یک ژن خوب باشید. اما به نظر شما این کافیست؟ خیر، چون به گفته رابرت ساپولسکی بیشتر رفتار و تفکر ما به تجربه و دانش ما وابسته است تا ژن ما! یعنی ژن لحظه‌ای تا حد ممکن مستقل از ژن وراثتی است.

در هر صورت شما نیاز دارید به تجربه و دانشی فراتر از آن چه هستید. نیاز دارید کمی بیش از آن چه که در اطراف می‌بینید خود را ارتقا دهید.

دیدن ویدیو، آموزش، شبکه‌های اجتماعی همه و همه خوب هستند. اما کتاب را می‌توان به شدت پر تاثیر دانست. از نظر من، عمق بسیاری که در محتوای کتاب هست، فرایندی که در انتقال دانش آرام در کتاب هست، نوع محتوای پالایش‌شده‌ای که در کتاب هست، دانش و زمان زیادی که در نوشته شدن یک کتاب صرف شده و آن را به صورت فشرده ارائه می‌کند، همه و همه، کتاب را به یک کاندید کم‌خطر، پر‌اثر و عمیق تبدیل می‌کند.

توجه داشته باشید که تغییر ژن‌ها همیشه مثبت نیست! شما می‌توانید با محتوا یا تجربیاتی، ژن خود را تخریب کنید و اصطلاحا نزول کنید، این موضوع یک عقب‌گرد خواهد بود. شاید اگر قرار بود از شما بپرسند که در مشاهده ویدیو،‌ مرور شبکه‌های اجتماعی و مطالعه کتاب، کمترین خطر نزول را در کدام‌یک می‌بینید کدام را انتخاب می‌کردید؟

 

 

 


پانوشت ۱: شاید دیدن ویدیوهای زیر برای دوست‌داران تحلیل داده و مسائل اجتماعی خالی از لطف نباشد.

https://www.ted.com/talks/richard_wilkinson/transcript

https://www.ted.com/talks/michael_green_what_the_social_progress_index_can_reveal_about_your_country/transcript

پانوشت ۲: در مورد تصویر بالا، لازم است کمی در مورد مفهوم gene therapy تحقیق کنید، موضوع بسیار جذابی است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *